Ontmoetingen met de achterban in 2020: drie Noordzeecasussen

Ambassade van de Noordzee werkt in 2020 aan casussen: de delta, onderwatergeluid en de relatie mens-paling

’To listen to and tell a rush of stories is a method. And why not make the strong claim and call it a science, an addition to knowledge? Its research object is contaminated diversity; its unit of analysis is the indeterminate encounter. To learn anything we must revitalize arts of noticing and include ethnography and natural history.”

– Anna Tsing. The Mushroom at the End of the World

De wereld is fundamenteel veranderd. In het westen zagen we de mens als enige speler op Aarde, maar de Aarde spreekt inmiddels terug met bosbranden, verzurende oceanen en smeltende ijskappen. In het Antropoceen blijkt onze levensstijl gebonden aan ecologische voetafdrukken en onze productie aan het klimaat. Wat in veel niet-westerse samenlevingen al vanzelfsprekend was, is dat planten, dieren, microben en dingen ook onze wereld vormgeven. IJsbergen maken mede onze kustlijnen, insecten bepalen onze landbouwopbrengst en microben onze gemoedstoestand. In het Antropoceen staan wij samen met 99,999999% van het leven op hetzelfde podium. Niet-mensen zijn nu ook politieke spelers.

Dit vraagt om een nieuwe politiek, waarin niet-mensen – en de relaties tussen mensen en niet-mensen – direct vertegenwoordigd worden. Politieke vertegenwoordiging of representatie is in de kern het “weer aanwezig maken” van een politieke actor (Hannah Pitkin, 1967). En goede vertegenwoordiging vraagt om een zo gedegen mogelijke inleving. In het geval van niet-mensen word je daarbij gedwongen om in zekere mate afstand te doen van je menselijkheid en het vreemde te omarmen. Dit kan niet zonder onderzoek én verbeelding.

In de werkgroepen van de Ambassade hebben we in 2019 een eerste poging gedaan te luisteren naar niet-mensen. We hebben daarbij gewerkt met methodes gedistilleerd uit Bruno Latour’s Oog in Oog met Gaia en Waar kunnen we landen? Vertrekkend vanuit drie gekozen Noordzeeterritoria, het olieboorplatform Brent Bravo, het Hollands Diep en een akoestisch territorium in de Noordzee, bracht de werkgroep ‘zeecollectieven’ Noordzeespelers – als kabeljauwen, CO2 en offshore medewerkers – in kaart. Wat doen deze spelers? Wat hebben ze nodig om voort te bestaan? En hoe kunnen we de relaties tussen de spelers beschrijven? Een andere manier van luisteren is inventariseren wat er al speelt op het gebied van vertegenwoordiging in recht, democratie, beleid en ethiek.

In de werkgroepen werden we vanaf het begin geconfronteerd met ons tekort aan kennis – zowel rationeel als belichaamd – van de Noordzee. Ook merkten we dat zowel het onderzoek als de spelers te abstract bleven en eenheden als ‘individu’ en ‘soort’ weinig recht doen aan de specificiteit en complexiteit van Noordzeegemeenschappen. Goed luisteren naar Noordzeegemeenschappen vereist een meer betrokken en beschrijvende methode, die ook ter plaatse wordt toegepast.

In de zoektocht naar zo’n luistermethode stuitten we op het boek van Anna Tsing The Mushroom at the End of the World. Tsing beschrijft in haar boek hoe de levens van Matsutake paddenstoelen verweven zijn met dennenbomen, vormen van erosie, illegale plukkers, economische ketens en Japanse en Amerikaanse culturen. Ze traceert in haar boek ‘besmette diversiteit’ – een transformatief proces van ontmoeting, waarbij menselijke en niet-menselijke spelers elkaar op specifieke plekken en manieren vormgeven. Denk bijvoorbeeld aan hoe monocultuur bosbouw het leven van Matsutake paddenstoelen faciliteert, en hoe de paddenstoelen weer gemeenschappen van plukkers vormgeven. Volgens Tsing zijn luisteren in het veld en verhalen vertellen de belangrijkste methoden om relaties tussen mensen en niet- mensen te kunnen traceren en te begrijpen hoe onze wereld nu in elkaar steekt.

Geïnspireerd door deze veldwerkmethode, doet de Ambassade in 2020 op locatie interdisciplinair onderzoek naar drie Noordzeecasussen: de delta, onderwatergeluid en de relatie mens-paling. Welke ontmoetingen tussen mensen en niet-mensen spelen een belangrijke rol in urgente Noordzeekwesties? En kunnen we ons andere manieren van samenleven voorstellen? Luisteren naar Noordzeegemeenschappen en verhalen vertellen zijn daarbij de belangrijkste methoden. Met dit veldwerk krijgt de Ambassade meer inzicht in de eigen politieke achterban en bijhorende belangen. Daarnaast kunnen instrumenten en methoden voor het luisteren en vertegenwoordigen verder worden ontwikkeld.

Kunstenaars, wetenschappers en verhalenvertellers werken samen in onderzoeksteams per casus. Kunstenaars of ontwerpers onderzoeken de gemeenschap op locatie en breiden mogelijk het bestaande arsenaal van luisterinstrumenten en –methoden uit. Specialisten als wetenschappers of ervaringsdeskundigen genereren met kennis van de gemeenschap data of inzichten. De verhalenvertellers vertalen de opgedane inzichten naar een breed publiek.

De onderzoeksteams gaan in april 2020 van start en zullen in ieder geval tot eind 2020 luisteren naar, en verhalen over, de eigen casussen. Het team werkt daarbij nauw samen met lokale inwoners en instanties.

Meer informatie over de drie casussen volgt spoedig!